Przez wiele lat trauma była postrzegana głównie jako problem psychologiczny. Ale czy tylko?
Coraz więcej badań pokazuje, że doświadczenia przekraczające nasze możliwości poradzenia sobie z nimi, czyli trauma, uruchamiają kaskadę reakcji neurobiologicznych i hormonalnych, które wpływają na funkcjonowanie całego organizmu (van der Kolk, 1994; Yehuda & LeDoux, 2007).
Wyobraź sobie dom podczas wielkiej powodzi. Woda nie zalewa jedynie jednego pokoju. Wdziera się do fundamentów, osłabia ściany, niszczy instalacje i zmienia sposób funkcjonowania całej konstrukcji. Podobnie działa trauma. Nie dotyka wyłącznie „jednego pomieszczenia” naszego mózgu. Wpływa na fundamenty naszego funkcjonowania: relacje z innymi ludźmi, relację z samym sobą oraz sposób postrzegania świata.
Dziś wiemy, że skutki traumy sięgają głęboko, aż do struktur mózgu, układu nerwowego oraz całej fizjologii organizmu (van der Kolk, 2014). Badania pokazują, że doświadczenia traumatyczne mogą zmieniać sposób, w jaki mózg rozpoznaje zagrożenie, reguluje emocje oraz reaguje na stres (Yehuda & LeDoux, 2007).
Co ciekawe, nie wszystkie skutki traumy są przechowywane w formie świadomych wspomnień. Często zapisują się w reakcjach ciała: przewlekłym napięciu mięśniowym, nadmiernej czujności, trudnościach ze snem, problemach z koncentracją czy poczuciu ciągłego zagrożenia (van der Kolk, 2014).
Słowa kluczowe to: nadmierne, chroniczne, ciągłe.
Dlatego tak ważna jest obserwacja własnego ciała. Czasem to ono jako pierwsze sygnalizuje, że nosimy w sobie doświadczenia, których nie udało się jeszcze w pełni przetworzyć.
Już w 1994 roku Bessel van der Kolk opisał, że stres pourazowy może zaburzać funkcjonowanie układu hormonalnego, wpływać na działanie układu nerwowego oraz utrudniać integrację wspomnień traumatycznych (van der Kolk, 1994). Jego przełomowa koncepcja The Body Keeps the Score (polskie tłumaczenie książki: Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy) wskazuje, że trauma nie jest jedynie wspomnieniem przeszłości – jest doświadczeniem zapisanym również w biologii naszego organizmu (van der Kolk, 2014).
To nie jest metafora. To fizjologia. To tkanki, komórki i układy organizmu, które uczą się przetrwania w obliczu zagrożenia.
Jak zauważył Gabor Maté:
„Trauma is not what happens to you; trauma is what happens inside you as a result of what happens to you” (Maté & Maté, 2022).
Trauma nie jest tym, co ci się przydarza; trauma jest tym, co dzieje się w tobie w wyniku tego, co ci się przydarza.
To spojrzenie zmienia sposób rozumienia zdrowia psychicznego. Jeśli trauma pozostawia ślad nie tylko w pamięci, ale również w układzie nerwowym, proces zdrowienia nie może ograniczać się wyłącznie do rozmowy o przeszłości. Coraz większą rolę odgrywają metody wspierające regulację układu nerwowego, odbudowę poczucia bezpieczeństwa w ciele oraz integrację trudnych doświadczeń (van der Kolk, 2014).
W PsychoDuchowo łagodnie znajdujemy przestrzeń na ciało, psychikę i ducha.
Tam, gdzie dotyka nas ból, może pojawić się również wzrost potraumatyczny. Nie oznacza on zaprzeczenia cierpieniu, ale możliwość odnalezienia nowego sensu, głębszej relacji ze sobą, innymi ludźmi i tym, co dla nas transcendentne. Krok po kroku.
Być może właśnie dlatego niektórych doświadczeń nie da się po prostu „zapomnieć”. Nawet gdy umysł próbuje iść dalej, ciało nadal może opowiadać historię tego, co przeżyło.
A co dzisiaj mówi Twoje ciało?
Jak myślisz, czy wciąż zbyt rzadko patrzymy na zdrowie psychiczne przez pryzmat połączenia mózgu i ciała?
Bibliografia (APA 7)
Maté, G., & Maté, D. (2022). The myth of normal: Trauma, illness, and healing in a toxic culture. Avery.
https://drgabormate.com/book/the-myth-of-normal/
van der Kolk, B. A. (1994). The body keeps the score: Memory and the evolving psychobiology of posttraumatic stress. Harvard Review of Psychiatry, 1(5), 253–265.
https://doi.org/10.3109/10673229409017088
van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.
https://www.besselvanderkolk.com/resources/the-body-keeps-the-score
Yehuda, R., & LeDoux, J. E. (2007). Response variation following trauma: A translational neuroscience approach to understanding PTSD. Neuron, 56(1), 19–32. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2007.09.006